---------------------------------------------
Vešur og sjólag


Nįnar um vešurspįr og tölvuspįr

Žegar vešurspįr eru reiknašar ķ tölvu gerist žaš ķ žremur įföngum:

  • Vešurathugunum er safnaš inn ķ reiknilķkan sem reiknar fyrst įstand lofthjśpsins (hita, raka, vind o.fl.) ķ reglulegu žrķvķšu neti reiknipunkta.
  • Meš žvķ aš beita lögmįlum um varmafręši og aflfręši loftsins er reiknaš hvernig žetta upphafsįstand muni breytast į spįtķmabilinu.
  • Aš loknum žeim reikningi eru reiknašar żmsar afleiddar stęršir sem hentar aš kortleggja til aš skoša og meta nišurstöšuna, svo sem loftžrżstingur viš sjįvarmįl, lofthiti ķ 2 m hęš yfir jörš eša vindur ķ 10 m hęš yfir jörš.

Žau kort, sem žannig eru til oršin, eru ķ daglegu tali nefnd tölvuspįr. Hér er žó ekki um eiginlegar vešurspįr aš ręša heldur miklu fremur efniviš ķ vešurspįr. Vešurfręšingar į Vešurstofu Ķslands hafa ašgang aš mörgum tölvuspįm sem žeir meta og velja śr žį sem lķklegast žykir aš lżsi best vęntanlegum vešrabrigšum. Auk tölvuspįnna geta žeir notaš nżjar athuganir af żmsu tagi, svo sem hefšbundnar vešurathuganir eša myndir frį vešurtunglum og vešursjį til aš meta hvort vešriš žróast ķ raun į žann hįtt sem tölvuspįin benti til.

Tölvuspįr, sem birtar eru į netinu eša annars stašar, hafa allar žann annmarka aš žęr eru ekki endurskošašar ķ ljósi nżrra athugana. Žeim er ekki breytt žótt samanburšur viš vešurathuganir kunni aš sżna aš žęr séu oršnar alrangar. Misręmiš leišréttist ekki fyrr en tölvuspįrnar eru reiknašar nęst en žaš er yfirleitt gert einu sinni eša tvisvar į sólarhring.

Žaš getur žvķ augljóslega veriš mjög varhugavert aš reiša sig eingöngu į tölvuspįr įn žess aš hafa til hlišsjónar hefšbundnar vešurspįr sem sem eru stöšugt endurskošašar ķ ljósi nżrra upplżsinga. Misręmi milli spįnna getur veriš verulegt. Žaš getur annaš hvort stafaš af žvķ aš vešur hafi žróast į annan hįtt en tölvunni reiknašist til eša aš vešurfręšingurinn hafi ekki tališ žessa tölvuspį trśveršuga og kosiš aš styšjast viš ašra sem gaf allt ašra nišurstöšu.

Margar vešurstofur telja žetta misręmi svo alvarlegan galla aš varla sé verjandi aš birta tölvuspįr fyrir hinn almenna notanda. Žvķ veršur žó ekki neitaš aš skżr kort gerš eftir góšum tölvuspįm geta gefiš betri mynd af vęntanlegum vešrabrigšum en hęgt er gefa jafnvel ķ löngu mįli. Tölvuspįrnar eru žvķ birtar ķ trausti žess aš notendur geri sér grein fyrir takmörkunum žeirra og noti žęr sem višbót viš hefšbundnar vešurspįr en ekki ķ stašinn fyrir žęr.

Reiknilķkan Vešurmišstöšvar Evrópurķkja ķ Reading ķ Englandi (ECMWF) er hannaš meš žaš fyrir augum aš skila sem įreišanlegastri spį allt aš tķu daga fram ķ tķmann fremur en aš fremur en aš spįin verši sem nįkvęmust fyrir fyrsta sólarhringinn. Ķ slķkum lķkönum veršur aš lķta į allan lofthjśp jaršarinnar sem eina heild og mikil įhersla er lögš į aš nį til allra vešurathugana, sem aš gagni męttu koma, įšur en spįin er reiknuš. Žaš er gert einu sinni į sólarhring. Stušst er viš vešurathuganir geršar į hįdegi aš ķslenskum tķma og er gagnasöfnun lokiš um kl. 20. Žį tekur viš greining og śrvinnsla į gögnum og sķšan sjįlfur spįreikningurinn. Honum lżkur um kl. 1 eftir mišnętti og nišurstašan er komin til Vešurstofu Ķslands laust fyrir kl. 2. Žį tekur viš śrvinnsla af żmsu tagi, sem unnin er į Vešurstofunni, og liggja margs konar tölvuspįr fyrir fullunnar undir morgun.

Žęr vešurathuganir, sem tölvuspįin grundvallašist į ķ upphafi, eru žvķ oršnar hér um bil sólarhrings gamlar žegar spįin kemst loks fyrir augu notenda. Žaš er žvķ augljóst aš tölvuspįr, sem geršar eru į žennan hįtt, ętti helst ekki nota til aš gera vešurspį fyrir nęstu klukkustundir, jafnvel nęsta sólarhring. Hins vegar hafa prófanir į žessum spįm og öšrum sżnt, svo aš ekki veršur um villst, aš hvergi ķ heiminum eru til tölvuspįr sem aš jafnaši gefa jafntrausta mynd af žróun vešurs nęstu daga, jafnvel allt aš viku fram ķ tķmann.

Žessar tölvuspįr į žvķ eingöngu aš nota til aš įętla lķklegar vešurhorfur nęstu daga. Žęr geta aldrei komiš ķ stašinn fyrir hinar hefšbundnu vešurspįr Vešurstofunnar sem eru endurskošašar reglulega og ķtrekašar meš višvörunum ef įstęša žykir til. Ef notandi hefur hins vegar gengiš śr skugga um aš žessum ólķku spįm beri allvel saman ķ meginatrišum mį aš sjįlfsögšu nota spįkortin til aš varpa ljósi į vešurkerfin og hreyfingar žeirra.